W dniach 26–27 września 2026 roku w Zakopanem odbył się otwarty zjazd członków i sympatyków Komitetu Ochrony Kuraków, połączony z konferencją „Ochrona Kuraków Leśnych”. Już w tym miejscu chcielibyśmy bardzo podziękować gospodarzowi, Krzysztofowi Przybyle, Nadleśniczemu z Nadleśnictwa Nowy Targ za przyjęcie i pomoc w organizacji zjazdu. Spotkanie było okazją do wymiany doświadczeń, przedstawienia wyników najnowszych badań oraz omówienia aktualnych problemów związanych z ochroną cietrzewia, głuszca i jarząbka w Polsce, a w związku z udziałem naszych kolegów ze Słowacji, także w siedliskach tych gatunków po drugiej stronie granicy.

W sobotę rano odbyło się Walne Zebranie Członków Komitetu Ochrony Kuraków. Podsumowano na nim działalność Komitetu w latach 2023–2026. Wśród najważniejszych spraw, którymi zajmował się Komitet, znalazły się interwencje i konsultacje dotyczące ochrony cietrzewia i głuszca w Tatrzańskim Parku Narodowym, Babiogórskim Parku Narodowym, Górach Izerskich i Gorcach, opiniowanie projektów introdukcji tych kuraków w polskich ostojach, a także współdziałania z Generalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Warszawie. Dalsze części sprawozdania dotyczyły spraw finansowania działań ochronnych, w tym projektu FEnIKS, opiniowania programów ochrony kuraków na Słowacji, a także zabiegania o uwzględnianie potrzeb ochrony kuraków w decyzjach administracyjnych oraz przepisach dotyczących ochrony przyrody.

Ważnym punktem obrad było ponowne przyjęcie zmian w Statucie KOK, które zostały wcześniej zaproponowane podczas zebrania internetowego w lipcu 2024 roku. Zmiany przyjęto jednogłośnie.

Przeprowadzono również wybory władz KOK na lata 2026–2030. Prezesem KOK ponownie został Zbigniew Żurek, a w skład Zarządu weszli także: Artur Pałucki – wiceprezes, dr Marcin Matysek – skarbnik, Stanisław Broński – sekretarz oraz dr Michał Adamowicz i dr Bożena Kotońska-Szwagrzyk jako członkowie Zarządu. Do nowej Komisji Rewizyjnej wybrano Bartłomieja Kosiarskiego, dr hab. Dorotę Zawadzką i dr Dorotę Mertę.

W dyskusji poruszone zostały plany dalszego rozwoju działalności Komitetu. Dr hab. Robert Rutkowski został wyznaczony przez Zarząd na pełnomocnika do kontaktów w sprawach naukowych. Ważnym tematem była propozycja uzyskania przez KOK statusu organizacji pożytku publicznego, co umożliwiłoby pozyskiwanie środków z odpisu 1,5% podatku dochodowego (pełnomocnikiem w tej sprawie został Kol. Paweł Dec).

Po zakończeniu zebrania rozpoczęła się konferencja „Ochrona Kuraków Leśnych”.

Pierwsza sesja poświęcona była ekologii i ochronie cietrzewia. Artur Pałucki przedstawił efekty działań ochronnych prowadzonych w polskiej części Karkonoszy i Gór Izerskich w latach 2015–2025. Regres tego gatunku w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej przedstawił prof. dr hab. Michał Ciach. Historię występowania cietrzewia na Wyżynie Małopolskiej opisał Piotr Skucha. Dr Michał Adamowicz przedstawił wyniki swoich badań dotyczących czynników kształtujących występowanie cietrzewia w polskich Tatrach. Prezentacje ukazały zróżnicowanie sytuacji lokalnych populacji oraz wyzwania związane z zachowaniem lub odtwarzaniem odpowiednich siedlisk, a także ochroną niewielkich, izolowanych populacji przed narastającą antropopresją dotykającą przede wszystkim populacje górskie.

Kolejna część dotyczyła ekologii i ochrony głuszca: Janusz Kobielski przedstawił sukcesy i trudności restytucji populacji tego gatunku w Nadleśnictwie Ruszów w Borach Dolnośląskich. Następnie temat ochrony, zagrożeń i stanu populacji głuszca i cietrzewia podjęli Stanisław Broński – szczegółowo dla Tatr, i Zbigniew Żurek – szerzej, dla górskich parków narodowych - Babiogórskiego i Gorczańskiego.

Ostatnia część koncentrowała się na badaniach naukowych i zagrożeniach jakie dotykają nieliczne już populacje kuraków. Dr hab. Robert Rutkowski przedstawił aktualne spojrzenie na wykorzystanie genetyki molekularnej w badaniach głuszcowatych, zestawiając je z możliwościami dostępnymi niespełna 20 lat wstecz. Strukturę genetyczną i przepływ genów w populacji głuszca w Karpatach Zachodnich opisał Peter Klinga, natomiast Simon Kertys –drugi z gości ze Słowackiej strony Karpat – zaprezentował stan ochrony populacji kuraków na Słowacji. Dane te pozwoliły spojrzeć szerzej na aktualną sytuację cietrzewia i głuszca w tym rejonie, zwracając uwagę na zniszczenia w ostojach i postępującą fragmentację odpowiednich siedlisk.. Ściśle wiąże się z tym fragmentacja stanowisk występowania tych gatunków, położonych wzdłuż granicy polsko-słowackiej i ich izolacja przestrzenna
Najmniej czasu poświęcono najliczniejszemu z trzech omawianych na konferencji gatunków kuraków – jarząbkowi dr Marcin Matysek w swoim wystąpieniu przedstawił zmienne kształtujące liczebność tego gatunku w Karpatach.

Po prezentacjach odbyła się obszerna dyskusja podsumowująca konferencję, moderowana przez dr Bożenę Kotońską-Szwagrzyk i Artura Pałuckiego. W jej trakcie głos zabrała również Pani Dyrektor Anna Ronikier-Dolańska z Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, która bardzo pozytywnie oceniła spotkanie. Odnosząc się do tematów poruszonych podczas konferencji, a także planów przygotowania krajowego planu ochrony głuszca i cietrzewia, zadeklarowała chęć podjęcia współpracy z Komitetem już w najbliższym czasie. To ważny sygnał dla dalszych działań na rzecz ochrony zagrożonych gatunków kuraków. Na koniec uczestnicy obejrzeli diaporamę Grzegorza Leśniewskiego pt. „Głuszec w Lasach Janowskich”.

Drugiego dnia odbyła się sesja terenowa na Torfowiskach Orawsko-Nowotarskich, poświęcona zagrożeniom cietrzewia w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej. Wyjazd prowadził prof. Michał Ciach. Wycieczka nie tylko przybliżyła uczestnikom problemy ochrony tego obszaru, lecz także nieco niespodziewanie (zważywszy na porę dnia i niską już liczebność lokalnej populacji) pozwoliła na obserwację cietrzewi zasiedlających teren w pobliżu orawskich torfowisk.

Zjazd był okazją do spojrzenia na sytuację kuraków leśnych z perspektywy wielu regionów i różnych podejść badawczych. Przedstawione wyniki pokazały, jak istotne są zarówno długofalowy monitoring i badania naukowe, jak i skuteczne działania ochronne oraz współpraca pomiędzy naukowcami, zarządcami terenów, instytucjami odpowiedzialnymi za ochronę przyrody i organizacjami społecznymi.

Pozostaje mieć nadzieję, że nawiązane kontakty i deklaracje współpracy przełożą się na konkretne działania na rzecz ochrony cietrzewia, głuszca i jarząbka.

Nowy Zarząd KOK. Od lewej: Bożena Kotońska-Szwagrzyk, Artur Pałucki, Michał Adamowicz, Stanisław Broński, Zbigniew Żurek, Marcin Matysek

Uczestnicy Zjazdu

Sesja terenowa pod kierownictwem Michała Ciacha

Sesja terenowa z lotu cietrzewia (Fot. Piotr Merta)

Siedlisko cietrzewia w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej (Fot. Piotr Merta)

W najbliższy weekend zapraszamy na konferencję: "Ochrona Kuraków Leśnych"
Poniżej zamieszczamy ramowy program:

26 września (sobota): 

13.00–13.10 – Otwarcie konferencji – Zbigniew Żurek (Prezes KOK)

Sesja I: Ekologia i ochrona cietrzewia. Prowadzenie: dr hab. Robert Rutkowski 

13.10–13.30 – Efekty ochrony cietrzewia Lyrurus tetrix w polskiej części  Karkonoszy i Gór Izerskich w latach 2015–2025 – Artur Pałucki 

13.30–13.50 – Regres populacji cietrzewia w Kotlinie Orawsko–Nowotarskiej – Michał Ciach 

13.50–14.10 – Czynniki kształtujące występowanie cietrzewia w polskich Tatrach – Michał Adamowicz 

14.10–14.30 – Regres i zanik populacji cietrzewia na obszarze Wyżyny  Małopolskiej – Piotr Skucha 

14.30–14.45 – Przerwa kawowa 

Sesja II: Ekologia i ochrona głuszca. Prowadzenie: prof. dr hab. Michał Ciach 

14.45–15.05 – Restytucja populacji głuszca na terenie Nadl. Ruszów, Bory  Dolnośląskie – Janusz Kobielski, Dorota Merta 

15.05–15.25 – Stan populacji, zagrożenia i ochrona kuraków leśnych  w Tatrzańskim Parku Narodowym – Stanisław Broński 

15.25–15.45 – Problemy ochrony kuraków leśnych w górskich parkach  narodowych – Zbigniew Żurek  

15.45–16.05 – Głuszec w Puszczy Solskiej. Historia do pożaru i co dalej? – Michał Korga, Przemysław Stachyra, Paweł Szewczyk

16.05–16.20 – Przerwa kawowa 

Sesja III: Zagrożenia i badania kuraków leśnych. Prowadzenie: 

prof. dr hab. Michał Ciach 

16.20–16.40 – Genetyka molekularna w badaniach głuszcowatych – populacje i podgatunki 20 lat później – Robert Rutkowski 

16.40–17.00 – Struktura genetyczna populacji i przepływ genów u głuszca  w Karpatach Zachodnich – Peter Klinga 

17.00–17.20 – Sytuacja kuraków leśnych na Słowacji – Šimon Kertys,  Dušan Karaska  

17.20–17.40 – Zmienne determinujące liczebność populacji jarząbka w Karpatach – Marcin Matysek 

17.40–19.30 – Dyskusja na zakończenie konferencji. Moderatorzy:  dr Bożena Kotońska–Szwagrzyk, mgr Artur Pałucki 

19.30–20.00 – Głuszec w Lasach Janowskich (diaporama) – Grzegorz Leśniewski 20.00 – Kolacja/ognisko (zależnie od pogody) 

27 września (niedziela): 

7.30–8.30 – Śniadanie 

8.30–9.30 – Przejazd na sesję terenową na Torfowiska Orawsko–Nowotarskie 

9.30–13.00 – Sesja terenowa: Zagrożenia cietrzewia w Kotlinie Orawsko Nowotarskiej. Prowadzenie: prof. dr hab. Michał Ciach 

13.00–14.00 – Powrót do Ośrodka w Jaszczurówce 

14.00–15.00 – Obiad

Obrady odbędą się w Ośrodku Edukacji Leśnej „Leśnik”

ul. Jaszczurówka 29/29B, 34-500 Zakopane  

19 lutego 2026 na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego odbyła się publiczna obrona pracy doktorskiej Michała Adamowicza zatytułowanej "Zagrożenia i szanse przetrwania populacji cietrzewia Lyrurus tetrix w dwóch typach środowisk: górskim na przykładzie Tatr i nizinnym na przykładzie Doliny Biebrzy".

Praca napisana w oparciu o badania przeprowadzone w latach 2020-2022 (w ramach uzupełnienia do pracy dołączono też dane zebrane podczas badań do pracy magisterskiej Michała Adamowicza w latach 2017-2018) potwierdziła różnice stanu badanych populacji cietrzewia - zanikającej biebrzańskiej i niewielkiej, rozproszonej ale wykazującej względną stabilność - tatrzańskiej.

Analizy objęły szereg aspektów biologii i ekologii cietrzewia: wpływ czynników biotycznych i abiotycznych kształtujących jego występowanie na badanych obszarach, charakter toków, skład pokarmu, obecność pasożytów, presję drapieżniczą i antropopresję. Zgodnie z wynikami siedliska cietrzewia w Tatrach wykazują większą stabilność i pomimo antropopresji i większej presji pasożytniczej dają gatunkowi dłuższą perspektywę przetrwania, niż pofragmentowane, narażone na susze i zarastanie, torfowiskowe siedliska biebrzańskie.

Poniżej prezentujemy kilka zdjęć z rozprawy doktorskiej Michała:

Czwartego lutego 2026 roku, po długiej chorobie, odszedł od nas Włodek – przyjaciel, kolega, nauczyciel, a przede wszystkim zamiłowany ornitolog. Nasze ścieżki przecinały się, gdy jeszcze na przełomie wieków spotykaliśmy się na orawskich tokowiskach cietrzewi – należał do tych nielicznych, którym wcześniej zdradzały miejsca swych spotkań.

Później ścieżki na stałe się splotły, gdyż był jednym z założycieli i aktywnych działaczy Komitetu Ochrony Kuraków – stowarzyszenia zrzeszającego miłośników głuszca, cietrzewia, jarząbka i całej rodziny kuraków polnych. Mimo, że potrafił podprowadzić nas na tokowisko, na którym gromadziło się ponad 20 cietrzewi, to już wtedy zdawał sobie sprawę, że ich z roku na rok ubywa – w końcu na orawskie tokowiska chodził od lat 80-tych jeszcze jako pracownik Tatrzańskiego Parku Narodowego, a później Muzeum Tatrzańskiego, którego był kustoszem. Mocno się zaangażował by powstała organizacja społeczna, która ten zły trend powstrzyma, a gdy już powstała przez lata był w jej Zarządzie pełniąc funkcję Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej.

We wspomnieniach pojawiają się określenia bardzo jednoznaczne: konkretny ochroniarz, wyrazisty w swoich poglądach i dobry kolega – bo taki był. Bezkompromisowy, zawsze można było na niego liczyć o czym przez całe lata przekonywały się także służby ochrony przyrody. Zarówno w swoich działaniach w NSZZ „Solidarność” jak i u nas w Komitecie Ochrony Kuraków był nieustępliwy w sprawach, które uważał za ważne i słuszne. Były i takie, które stawiał na „ostrzu noża”, a później płacił za nie najwyższą cenę własnego zdrowia i wolności. Bo taki był...

Włodku, już nam Cię brakuje, choć jest pewne, że ze Zbyszkiem i Markami po „Tamtej Stronie” pilnujecie kurakowych spraw – odpoczywaj w pokoju!

Dwudziestego sierpnia 2024r. weszło w życie Nature Restoration Law, którego cele w zakresie odbudowy i ochrony zasobów przyrodniczych dotyczą każdego państwa Unii Europejskiej. Unijne kraje zdecydowały się przywrócić Europie różnorodną biologicznie i odporną na zmianę klimatu przyrodę, zmniejszyć antropopresję i odbudować ekosystemy.

Szanowni Członkowie, Sympatycy KOK oraz wszyscy zainteresowani losem dzikiej przyrody i kuraków w Polsce!

W kontekście procedowanego obecnie wprowadzenia Nature Restoration Law oraz kwestii poparcia i podjęcia

działań przez Rząd Rzeczpospolitej Polski w tej sprawie, publikujemy poniżej apel do Prezesa Rady Ministrów

Pana Donalda Tuska, w sprawie poparcia tych międzynarodowych regulacji i wytycznych w służbie ochronie przyrody.

Dzięki uprzejmości naszych przyjaciół ze słowackich służb ochrony przyrody udostępniamy film
"Miznúci svet hlucháňa" czyli "Znikający świat głuszca"

XV International Grouse Symposium 11.09–15.09.2023 

Szczegółowy program międzynarodowej konferencji International Grouse Symposium 2023.

  17 – 18 – 19 lutego 2023 roku w Janowie Lubelskim

więcej......

Komitet  Ochrony  Kuraków - otwarty zjazd członków Komitetu

17 – 18 – 19 lutego 2023 roku w Janowie Lubelskim

W dniach 12-13 października 2018 r. w Ośrodku Edukacyjnym LP w Janowie Lubelskim odbędzie się II  konferencja KOK pt.: "Ochrona kuraków leśnych w Polsce- problemy i działania ".

W dniach 6-8 września 2017 r. w Zamku Kliczków, położonym na terenie Borów Dolnośląskich, odbyła się konferencja pt.”Biologia, ekologia i ochrona kuraków w Polsce i Europie”, będąca podsumowaniem projektu LIFE 11 Nat PL 428 "Czynna ochrona nizinnych populacji głuszca w Borach Dolnośląskich i w Puszczy Augustowskiej". Zarówno projekt jak i sama konferencja została sfinansowana w ramach Programu LIFE oraz ze środków NFOŚiGW.

„Ochrona głuszca i jego biotopów w zarządzie Lasów Państwowych w polskich Karpatach Zachodnich”

Komitet Ochrony Kuraków na zlecenie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska opracowuje dokumentację do Krajowego Programu Ochrony Głuszca.

W dniach 9-10 października 2014 roku w Gorcach odbył się drugi etap warsztatów edukacyjnych pt. „Najlepsze praktyki w ochronie głuszca”.

W dniach 05-06 marca 2011 roku odbyło się wyjazdowe posiedzenie Zarządu i Komisji Rewizyjnej KOK w Janowie Lubelskim.

14 styczniu 2011 roku odbyły się w Zakopanem warsztaty w ramach realizowanego przez Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków programu oceny biotopu głuszca przy wykorzystaniu metody HSI.

W dniach 7-8 maja 2016 roku w siedzibie Dyrekcji Gorczańskiego Parku Narodowego w Porębie Wielkiej odbyły się dwudniowe warsztaty dla przewodników beskidzkich pt. „Kuraki leśne GPN i ich ochrona”.